Otyłość stała się epidemią XXI wieku, dotykającą coraz większą liczbę osób, w tym dzieci. Problem nasila się od lat 60. ubiegłego wieku, kiedy w diecie zwiększyła się zawartość węglowodanów. Błędnie obwiniono wówczas tłuszcze za epidemię chorób serca.
Dziś wiemy, że nadmiar węglowodanów prowadzi do zaburzeń hormonalnych, szczególnie związanych z insuliną. Dieta niskowęglowodanowa i ketogeniczna skutecznie normalizuje poziom insuliny we krwi. W konsekwencji pomaga w redukcji masy ciała oraz profilaktyce chorób metabolicznych.
Z roku na rok przybywa osób dotkniętych problemem nadmiernej masy ciała. Problem jest o tyle poważny, że nadwaga i otyłość coraz częściej są diagnozowane także u dzieci. Nikogo nie dziwi już, że otyłość została uznana za jedną z chorób cywilizacyjnych. Jest to bowiem stan poważnego zaburzenia funkcjonowania organizmu. Ponadto sprzyja rozwojowi innych schorzeń.
Skoro mowa o chorobie cywilizacyjnej, oznacza to jedno. U podłoża otyłości zazwyczaj leży współczesny, niezdrowy styl życia. Kiedy jednak otyłość stała się tak powszechna? Kiedy zyskała miano epidemii?
Zgodnie z definicją, choroba cywilizacyjna to schorzenie niezakaźne. Jest związane z rozwojem cywilizacyjnym. Co więcej, prowadzi do przedwczesnej śmierci. Do najpowszechniej występujących chorób cywilizacyjnych możemy zaliczyć:
Wśród przyczyn chorób cywilizacyjnych wymieniana jest przede wszystkim niewłaściwa dieta, a dodatkowo siedzący tryb życia oraz stosowanie używek.
W przypadku otyłości związek z dietą jest oczywisty. Niemal każdy kojarzy otyłość z dietą. Oczywiste cechy diety sprzyjającej nadwadze to jej nadmierna kaloryczność. Również wysoka zawartość produktów przetworzonych.
Okazuje się jednak, że wyjaśnienie epidemii otyłości wymaga czegoś więcej. Trzeba poszukać innych cech niekorzystnej dla zdrowia diety. I okazuje się, że cechą tą jest wysoka zawartość węglowodanów. I nie – nie chodzi tu wyłącznie o cukier. Chodzi o wszystkie węglowodany.
Kiedyś ludzie nie liczyli obsesyjnie kalorii. Nie bilansowali starannie każdego posiłku. Mimo to otyłość zdarzała się jedynie incydentalnie. Liczba otyłych osób zaczęła stopniowo wzrastać w latach 60. ubiegłego wieku. Co się wówczas wydarzyło?
W produktach spożywczych zaczęły pojawiać się cukry rafinowane oraz skrobia. Coraz liczniejszym przypadkom nadwagi i otyłości zaczęło towarzyszyć jeszcze coś. Znacznie częstsze występowanie chorób serca. Gdy zaczęto analizować związek między dietą a otyłością, wydarzyło się coś nieoczekiwanego. Zupełnie bezpodstawnie i nietrafnie wytypowano winnego – tłuszcze.
Bardzo łatwo było obwinić tłuszcz za epidemię chorób serca i nadwagi. Tłuszcz uznany został za najbardziej kaloryczny składnik diety. Poza tym wyobrażano sobie, że tłuszcz z diety zamienia się w tkankę tłuszczową w organizmie. To był błąd.
Zalecono więc ograniczenie spożycia tłuszczu. To oznaczało jednoczesne proporcjonalne zwiększenie spożycia węglowodanów. I tak na popularności zyskała niskotłuszczowa, wysokowęglowodanowa dieta. Przez wiele lat uznawana była za optymalny model żywienia. Na jej podstawie opracowana została tak zwana piramida żywienia. A epidemia otyłości zaczęła zataczać coraz szersze kręgi.
Otyłość postrzegana jest obecnie jako choroba. Poznano bowiem dokładnie towarzyszące jej zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu. Na pierwszy plan wysuwają się nieprawidłowości hormonalne i metaboliczne.
Większości z nas wydaje się, że otyłość jest konsekwencją przejadania się, również spowolnienia metabolizmu. Okazuje się jednak, że jest odwrotnie. Objadanie się i spowolnienie metabolizmu są wynikiem, a nie przyczyną otyłości. Jak to możliwe? Doskonale wyjaśnia to tak zwana hormonalna teoria otyłości.
Niejedna osoba słyszała o tak zwanych hormonach głodu i sytości. Są one kojarzone z przybieraniem na wadze. Mowa między innymi o grelinie, czyli hormonie syntetyzowanym w okresie głodu. Związek ten ma za zadanie informować o obniżeniu poziomu glukozy we krwi, co prowadzi do pobudzenia apetytu.
Jednak nie wykazano związku przyczynowego pomiędzy greliną a otyłością. Mowa o sytuacji, gdy iniekcje określonego hormonu prowadzą do przyrostu masy ciała. Związek taki wykazano natomiast dla innego hormonu. Mowa o insulinie, a także kortyzolu.
Poniższa tabela przedstawia porównanie wpływu różnych hormonów na masę ciała oraz mechanizmy ich działania.
| Hormon | Wpływ na masę ciała | Mechanizm działania |
|---|---|---|
| Insulina | Zwiększa odkładanie tkanki tłuszczowej | Sprzyja lipogenezie, hamuje lipolizę |
| Kortyzol | Zwiększa masę ciała przy długotrwałym stresie | Stymuluje apetyt, zwiększa odkładanie tłuszczu brzusznego |
| Grelina | Brak bezpośredniego związku z otyłością | Sygnalizuje głód, nie powoduje bezpośrednio przyrostu masy |
Insulina znana jest głównie z tego, że normalizuje poziom glukozy we krwi. Okazuje się jednak, że hormon ten wpływa także na coś innego. Chodzi o regulowanie metabolizmu energetycznego tłuszczów.
Wysoki poziom insuliny we krwi sprzyja procesom lipogenezy, czyli odkładania tkanki tłuszczowej. Wynika to z faktu, iż synteza insuliny przez trzustkę wzrasta w stanie hiperglikemii. Oznacza to wysoką dostępność glukozy.
W takim stanie doskonałej dostępności źródła energii organizm działa strategicznie – stara się zmagazynować nadmiar energii. W pierwszej kolejności komórki zużywają glukozę. W związku z tym materiałem zapasowym staje się tłuszcz, a to prowadzi do kumulacji tkanki tłuszczowej.
Rozwiązania są dwa. U podłoża każdego leży unormalizowanie poziomu glukozy, a tym samym insuliny we krwi.
Pierwsza metoda to zredukowanie liczby posiłków spożywanych w ciągu dnia. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu otyłość występowała jedynie incydentalnie. Wówczas spożywano 2-3 posiłki w ciągu dnia. Dopiero w ostatnich latach nastała moda na regularne spożywanie posiłków z zegarkiem w ręku, co 3 godziny. A to sprzyja stałemu stymulowaniu trzustki do wydzielania insuliny.
Drugi sposób to ograniczenie spożycia węglowodanów. Dieta niskowęglowodanowa, w tym ketogeniczna, idealnie sprawdza się w celu unormowania poziomu insuliny we krwi.
Problem nadmiernej masy ciała dotyczy w Polsce dużej grupy osób. Dane są alarmujące:
U dorosłych problem jest jeszcze powszechniejszy. Oznacza to konieczność wprowadzenia zdecydowanych działań. Chodzi o prewencję otyłości i o zapobieganie będącym jej konsekwencją schorzeniom. Mowa o cukrzycy typu 2, chorobach serca czy stłuszczeniu wątroby.
Podstawowa zmiana powinna dotyczyć modelu żywienia. To właśnie dieta bazująca na węglowodanach i przetworzonej żywności stanowi główny czynnik ryzyka. Dobrze, gdy zmianę diety zadeklaruje cała rodzina, bo wtedy o wiele łatwiej jest utrzymać zdrową dietę. Można też przekazać dzieciom odpowiednie nawyki żywieniowe.
Współpracuję z osobami stosującymi dietę ketogeniczną. U tych osób udaje się osiągnąć spektakularne efekty redukcji masy ciała. Ponadto u osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowo-insulinowej obserwuję pozytywne zmiany. Mowa o cukrzycy typu 2 czy insulinooporności.
Dieta niskowęglowodanowa pozwala przywrócić prawidłowy poziom glukozy i insuliny we krwi. Jako idealna dieta w insulinooporności, dieta keto sprawdzi się nie tylko w leczeniu. Również w profilaktyce tego typu zaburzeń. A to przekłada się na zminimalizowanie ryzyka rozwoju otyłości.
Dieta ketogeniczna to plan żywieniowy o bardzo niskiej zawartości węglowodanów. Zazwyczaj ogranicza się je do 20-50 gramów dziennie. Jednocześnie zwiększa się spożycie tłuszczów do około 70-80% dziennej energii. Białko stanowi 15-25% kalorii.
W efekcie organizm przechodzi w stan ketozy. To metaboliczny stan, w którym organizm przestaje spalać głównie glukozę. Zamiast tego wykorzystuje ketony jako podstawowe źródło energii. Ketony powstają z rozkładu tłuszczów w wątrobie.
Oprócz redukcji masy ciała, dieta ketogeniczna przynosi wiele dodatkowych korzyści zdrowotnych. Poprawa wrażliwości na insulinę stanowi kluczowy element w leczeniu insulinooporności. Zmniejszenie stanów zapalnych w organizmie wspiera ogólny stan zdrowia. Poprawa profilu lipidowego objawia się wzrostem HDL i spadkiem triglicerydów. Stabilizacja poziomu energii w ciągu dnia eliminuje nagłe spadki i wzrosty. Redukcja objawów zespołu metabolicznego następuje dzięki normalizacji parametrów metabolicznych. Potencjalne wsparcie funkcji poznawczych wynika z wykorzystania ketonów jako paliwa dla mózgu.
Chociaż dieta ketogeniczna jest bezpieczna dla większości osób, istnieją grupy, które powinny zachować ostrożność. Mowa o kobietach w ciąży i karmiących, a także o osobach z chorobami nerek czy wątroby. Przed rozpoczęciem diety warto skonsultować się z lekarzem lub doświadczonym dietetykiem.
Przez pierwsze dni stosowania diety mogą wystąpić objawy tak zwanego keto-flu. Należą do nich zmęczenie, bóle głowy czy drażliwość. Są to tymczasowe skutki przystosowania organizmu, które zazwyczaj ustępują po kilku dniach.
Przeczytaj również: Konsekwencje otyłości matki będzie ponosić jej dziecko
Otyłość to jedna z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych XXI wieku. Jej przyczyny sięgają lat 60. ubiegłego wieku. Wówczas w diecie zaczęła dominować wysoka zawartość węglowodanów i produktów przetworzonych. Błędnie obwiniono tłuszcze za epidemię chorób serca. W konsekwencji wprowadzono diety niskotłuszczowe, wysokowęglowodanowe, a to pogłębiło problem otyłości.
Kluczem do zrozumienia mechanizmu otyłości jest hormonalna teoria. Najważniejszą rolę odgrywa insulina. Wysoki poziom tego hormonu sprzyja odkładaniu tkanki tłuszczowej. Dzieje się to poprzez proces lipogenezy. Stałe podjadanie co kilka godzin dodatkowo stymuluje wydzielanie insuliny. To tworzy błędne koło prowadzące do przyrostu masy ciała.
Dieta niskowęglowodanowa i ketogeniczna skutecznie normalizuje poziom insuliny. Jednocześnie wprowadza organizm w stan ketozy. W tym stanie ciało wykorzystuje tłuszcze jako główne źródło energii. To prowadzi do redukcji masy ciała oraz poprawy parametrów metabolicznych.
W Polsce problem otyłości dotyka już 10% niemowląt, 25% trzylatków i ponad 30% ośmiolatków. U dorosłych sytuacja jest jeszcze poważniejsza. Wymaga to zdecydowanych działań profilaktycznych. Zmiana modelu żywienia całej rodziny to podstawa. Dieta ketogeniczna pomaga nie tylko w redukcji masy ciała. Wspiera również leczenie insulinooporności, cukrzycy typu 2 i innych zaburzeń metabolicznych.
Kluczem do sukcesu jest zrozumienie mechanizmów działania insuliny. Także świadome ograniczenie węglowodanów w diecie. W połączeniu z odpowiednią liczbą posiłków, dieta ketogeniczna stanowi skuteczne narzędzie. Pomaga w walce z epidemią otyłości i związanymi z nią chorobami cywilizacyjnymi.
Dietetyk ketogeniczny, specjalista ds. żywienia i popularyzator zdrowego stylu życia, znany z podejścia do diety ketogenicznej oraz indywidualnej pracy z pacjentem. Autor kursów online, praktycznych ebooków i licznych artykułów edukacyjnych. Aktywnie dzieli się wiedzą w social mediach, gdzie wspiera swoich odbiorców w osiąganiu zdrowych nawyków. Zobacz ofertę kursów: [Sprawdź kursy Grzegorza »]
