Powszechnie uważa się, że cholesterol LDL to „zły” cholesterol, który należy obniżać. Tymczasem zbyt niski poziom LDL może być groźny dla zdrowia. Badania pokazują, że cholesterol LDL poniżej 100 mg/dl zwiększa ryzyko udaru krwotocznego, pogarsza pamięć i podnosi śmiertelność ogólną.
Cholesterol pełni kluczowe funkcje w organizmie – stabilizuje błony komórkowe, umożliwia syntezę hormonów i witaminy D. Dążenie do nadmiernego obniżenia LDL może przynieść więcej szkody niż pożytku.
Cholesterol to związek tłuszczowy z grupy steroli, który występuje w każdym żywym organizmie. Jest on prekursorem witaminy D, hormonów steroidowych oraz kwasów żółciowych. Większość cholesterolu syntetyzowana jest w wątrobie, znacznie mniejsze ilości powstają w jelicie czy skórze.
Ponadto cholesterol dostarczany jest wraz z dietą. Wiedza o cholesterolu sprowadza się najczęściej do podziału na „dobry” i „zły” cholesterol – HDL i LDL. Podział ten jest jednak umowny i prowadzi do nieprawidłowego rozumienia roli cholesterolu w organizmie.
Przyjęto bowiem, że należy dążyć do jak najniższego poziomu cholesterolu LDL. A to – jak się okazuje – wcale nie służy naszemu zdrowiu, a wręcz przeciwnie.
Omawiając rolę cholesterolu w organizmie, nie można uniknąć podziału na cholesterol HDL i LDL. Należy jednak podkreślić, że nie jest on jednoznaczny z podziałem na cholesterol dobry i zły.
W organizmie cholesterol podlega ciągłym przemianom. Część puli cholesterolu wykorzystywana jest do syntezy innych związków, część jest wydalana z organizmu. Zachodzą procesy syntezy cholesterolu oraz pozyskiwania go z diety. Oznacza to, że cholesterol krąży nieustannie po organizmie.
Jest to jednak związek nierozpuszczalny w wodzie – zatem we krwi transportowany jest w postaci lipoprotein.
Lipoproteiny to kompleksy cholesterolu z białkami, fosfolipidami oraz trójglicerydami. Poniższa tabela przedstawia główne typy lipoprotein występujących w organizmie.
| Typ lipoproteiny | Skrót | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Chylomikrony | – | Transportują tłuszcze z diety z jelit do tkanek |
| Lipoproteiny o bardzo małej gęstości | VLDL | Transportują trójglicerydy z wątroby do tkanek |
| Lipoproteiny o pośredniej gęstości | IDL | Remnanty VLDL, forma pośrednia |
| Lipoproteiny o małej gęstości | LDL | Transportują cholesterol z wątroby do komórek |
| Lipoproteiny o dużej gęstości | HDL | Transportują cholesterol z komórek do wątroby |
Skoncentrujmy się na lipoproteinach LDL i HDL. Frakcja HDL pobiera cholesterol uwalniany z komórek, a także przyjęty wraz z dietą i transportuje do wątroby. Tu cholesterol wykorzystywany jest do syntezy kwasów żółciowych, a także resyntezy frakcji HDL.
Z kolei lipoproteiny LDL pobierają cholesterol zsyntetyzowany w wątrobie i transportują go do komórek ciała. Niewystarczające zrozumienie tych procesów przyczyniło się do niezasadnego podziału na cholesterol „dobry” oraz „zły”.
HDL określany jest jako dobry cholesterol, gdyż kieruje ten związek do wątroby. Ma to rzekomo zapobiegać odkładaniu się cholesterolu w blaszkach miażdżycowych. Natomiast „zły” cholesterol LDL ma rzekomo sprzyjać powstawaniu depozytów cholesterolu w ścianach naczyń.
Okazuje się jednak, że cholesterol występuje w blaszce miażdżycowej w minimalnych ilościach. To nie cholesterol LDL odpowiada za rozwój miażdżycy, a tak zwane oxLDL, czyli oksydowane proteiny małej gęstości. A te cząstki powstają między innymi pod wpływem nasilonego działania wolnych rodników.
Uznawany za „zły” cholesterol LDL pełni tak naprawdę bardzo wiele pożytecznych funkcji. Stabilizuje błony komórkowe, umożliwia wzrost i rozwój komórek. Nie dziwi zatem, że nadmierne obniżenie poziomu cholesterolu LDL może mieć opłakane skutki dla zdrowia.
Przeczytaj również: Zespół metaboliczny: Jak rozpoznać i skutecznie leczyć?
Uznawany za prawidłowy poziom cholesterolu całkowitego to wartości poniżej 190 mg/dl, zaś cholesterolu LDL – poniżej 115 mg/dl. Osoby z cholesterolem nieco przekraczającym „normę” najczęściej sięgają po statyny. Ma to na celu obniżenie poziomu cholesterolu.
Takie postępowanie nie ma jednak żadnego uzasadnienia. Po pierwsze – wiadomo, że podwyższony poziom cholesterolu nie ma związku z chorobami serca. Zatem nie ma potrzeby obsesyjnego obniżania jego poziomu. Po drugie – pojawia się coraz więcej informacji o skutkach ubocznych stosowania statyn.
I wreszcie po trzecie – zbyt niski poziom cholesterolu LDL może okazać się niebezpieczny dla zdrowia.
W badaniu przeprowadzonym na grupie prawie 28 000 kobiet wykazano istotne zależności. Panie z poziomem cholesterolu LDL poniżej 100 mg/dl są niemal dwukrotnie bardziej narażone na udar krwotoczny mózgu niż kobiety z wysokim poziomem cholesterolu LDL.
Z kolei w innym badaniu określono zależność między poziomem cholesterolu LDL a ryzykiem wystąpienia krwawień wewnątrzczaszkowych. Analiza obejmowała 96 000 osób i wykazała, że osoby z poziomem cholesterolu LDL poniżej 70 mg/dl miały podwyższone ryzyko rozwoju udaru krwotocznego.
Natomiast nie odnotowano znaczących różnic w grupie osób z cholesterolem LDL powyżej 100 mg/dl oraz w przedziale 70–99 mg/dl.
Niski poziom cholesterolu LDL zwiększa ponadto śmiertelność związaną z zawałami serca, a także śmiertelność ogólną, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku. Kolejne konsekwencje zdrowotne wynikające ze zbyt niskiego poziomu LDL to:
Mózg zawiera około 25% całkowitego cholesterolu w organizmie, mimo że stanowi zaledwie 2% masy ciała. Cholesterol jest kluczowy dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Uczestniczy w budowie osłonek mielinowych, które izolują włókna nerwowe i umożliwiają szybkie przewodzenie impulsów.
Ponadto cholesterol jest niezbędny do tworzenia synaps – połączeń między neuronami. Badania pokazują, że niski poziom cholesterolu może prowadzić do zaburzeń poznawczych, problemów z pamięcią, a nawet zwiększonego ryzyka depresji. U osób starszych zbyt niski cholesterol wiąże się z pogorszeniem funkcji kognitywnych i większym ryzykiem demencji.
Cholesterol stanowi podstawowy budulec wszystkich hormonów steroidowych. Należą do nich kortyzol, aldosteron, testosteron, estrogeny i progesteron. Zbyt niski poziom cholesterolu LDL może zatem prowadzić do zaburzeń w produkcji tych kluczowych hormonów.
U mężczyzn może to skutkować obniżeniem poziomu testosteronu, co prowadzi do zmniejszenia libido, problemów z erekcją i utraty masy mięśniowej. U kobiet niedobór cholesterolu może zaburzać cykl menstruacyjny i wpływać na płodność. Kortyzol, hormon stresu, również wymaga cholesterolu do syntezy – jego niedobór może osłabiać odpowiedź organizmu na stres.
Statyny to najczęściej przepisywane leki obniżające cholesterol. Choć skutecznie redukują poziom LDL, ich długotrwałe stosowanie wiąże się z licznymi skutkami ubocznymi. Do najczęstszych należą bóle i osłabienie mięśni, które mogą prowadzić do rabdomiolizy – groźnego rozpadu tkanki mięśniowej.
Statyny mogą również powodować problemy z wątrobą, zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2 i pogarszać funkcje poznawcze. Wiele osób zgłasza problemy z pamięcią i koncentracją podczas przyjmowania statyn. Ponadto statyny obniżają poziom koenzymu Q10, który jest niezbędny do produkcji energii w komórkach.
Przeczytaj również: Dlaczego stosując post przerywany nie będziesz głodny?
Powszechne przekonanie o „złym” cholesterolu LDL wymaga rewizji w świetle najnowszych badań naukowych. Cholesterol LDL pełni kluczowe funkcje w organizmie – stabilizuje błony komórkowe, umożliwia syntezę hormonów steroidowych, witaminy D i kwasów żółciowych. Jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania mózgu i układu nerwowego.
Badania naukowe jednoznacznie pokazują, że zbyt niski poziom cholesterolu LDL niesie poważne zagrożenia zdrowotne. Osoby z LDL poniżej 100 mg/dl mają niemal dwukrotnie wyższe ryzyko udaru krwotocznego mózgu. Niski cholesterol zwiększa również śmiertelność ogólną, szczególnie u osób starszych.
Kolejne konsekwencje zbyt niskiego poziomu LDL obejmują przewlekły stan zapalny, zwiększoną zachorowalność na nowotwory krwi oraz pogorszenie funkcji poznawczych. Mózg, który zawiera 25% całkowitego cholesterolu w organizmie, szczególnie cierpi przy jego niedoborze. Może to prowadzić do problemów z pamięcią, koncentracją, a nawet depresji.
Cholesterol jest również niezbędny do produkcji hormonów steroidowych. Jego niedobór może zaburzać gospodarkę hormonalną, wpływając na libido, płodność i odpowiedź na stres. U mężczyzn niski cholesterol może prowadzić do obniżenia poziomu testosteronu, u kobiet – do zaburzeń cyklu menstruacyjnego.
Warto również zwrócić uwagę na skutki uboczne statyn – leków powszechnie stosowanych do obniżania cholesterolu. Długotrwałe przyjmowanie statyn wiąże się z bólami mięśni, problemami z wątrobą, zwiększonym ryzykiem cukrzycy typu 2 i pogorszeniem funkcji poznawczych. Statyny obniżają również poziom koenzymu Q10, niezbędnego do produkcji energii w komórkach.
Kluczowym wnioskiem jest to, że nie sam cholesterol LDL, ale jego utleniona forma (oxLDL) przyczynia się do rozwoju miażdżycy. Oksydacja LDL następuje pod wpływem wolnych rodników, a nie z powodu samego poziomu cholesterolu. Dlatego zamiast obsesyjnie obniżać poziom LDL, warto skupić się na redukcji stresu oksydacyjnego poprzez odpowiednią dietę bogatą w antyoksydanty.
Obecne normy cholesterolu mogą być zbyt restrykcyjne i prowadzić do nadmiernego stosowania statyn. Zamiast dążyć do jak najniższego poziomu LDL, należy utrzymywać go w optymalnym zakresie, który zapewnia prawidłowe funkcjonowanie organizmu bez zwiększania ryzyka powikłań zdrowotnych. Decyzje o farmakologicznym obniżaniu cholesterolu powinny być podejmowane indywidualnie, z uwzględnieniem całościowego stanu zdrowia pacjenta, a nie tylko wyników badań laboratoryjnych.
Przeczytaj również: Zaburzenia flory bakteryjnej jelit a ryzyko chorób metabolicznych
Dietetyk ketogeniczny, specjalista ds. żywienia i popularyzator zdrowego stylu życia, znany z podejścia do diety ketogenicznej oraz indywidualnej pracy z pacjentem. Autor kursów online, praktycznych ebooków i licznych artykułów edukacyjnych. Aktywnie dzieli się wiedzą w social mediach, gdzie wspiera swoich odbiorców w osiąganiu zdrowych nawyków. Zobacz ofertę kursów: [Sprawdź kursy Grzegorza »]
