Cukrzyca i otyłość mają wspólne podłoże metaboliczne – insulinooporność i przewlekły stan zapalny. Tradycyjne liczenie kalorii nie działa, ponieważ ignoruje wpływ węglowodanów na wydzielanie insuliny. Dieta ketogeniczna eliminuje insulinooporność, normalizuje poziom glukozy i insuliny oraz umożliwia spalanie tkanki tłuszczowej. To skuteczniejsze podejście niż restrykcja kaloryczna w leczeniu chorób metabolicznych.
Cukrzyca i otyłość występują razem z bardzo konkretnego powodu. U ich podłoża leżą złożone zaburzenia metaboliczne. Dotyczą one przede wszystkim metabolizmu glukozy i insuliny.
Szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna. Wisceralna tkanka tłuszczowa otaczająca narządy jamy brzusznej jest wyjątkowo aktywna metabolicznie. Ma również działanie prozapalne.
Gromadzenie się ektopowej tkanki tłuszczowej w tkance otaczającej narządy wewnętrzne jest bezpośrednio związane z rozwojem insulinooporności. Uważa się, że oporność na insulinę jest wspólnym mianownikiem w rozwoju cukrzycy i otyłości.
Dowody sugerują również, że istotnym czynnikiem jest ogólnoustrojowe zapalenie. Trzewne złogi tłuszczu są związane z rozwojem komórek tłuszczowych. Te komórki są powiększone i dysfunkcyjne.
Taka dysfunkcjonalna tkanka tłuszczowa wydziela biomarkery prozapalne. Do nich należą:
Wraz ze wzrostem otyłości następuje również spadek poziomu adiponektyny. Jest to przeciwmiażdżycowa adipokina o działaniu ochronnym.
Uwalniane przez tkankę tłuszczową mediatory zapalne przyczyniają się do rozwoju wielu schorzeń. Należą do nich:
Jeśli występuje duży udział tłuszczu w mięśniach, prawdopodobnie przyczyni się to do zaburzeń metabolicznych. Zwiększenie krążenia wolnych kwasów tłuszczowych wymaga większego wydzielania insuliny. Insulina ta jest potrzebna do kontrolowania metabolizmu glukozy.
Wynikająca z tego hiperinsulinemia zmniejsza wrażliwość tkanek na insulinę. To predysponuje do cukrzycy typu 2. Zmniejszenie wydzielania adiponektyny hamuje również białka receptora insuliny.
Ponadto regularne spożywanie pokarmów bogatych w węglowodany powoduje hiperglikemię poposiłkową. Ta z kolei wywołuje powtarzające się ostre stany zapalne. Mogą one przyczyniać się do przewlekłego stanu zapalnego.
Przeczytaj również: Genetyczne uwarunkowania insulinooporności – jakie geny wpływają na rozwój zaburzenia?
To właśnie obecność tkanki tłuszczowej brzusznej wskazuje na ścisłą zależność pomiędzy otyłością a cukrzycą. Osoby o prawidłowym wskaźniku masy ciała BMI, ale zbyt wysokim obwodzie pasa, mogą chorować na cukrzycę. Są one tak zwane „metabolicznie otyli”.
Poniższa tabela przedstawia normy obwodu pasa i wskaźnika BMI wraz z poziomem ryzyka metabolicznego.
| Wskaźnik | Norma | Podwyższone ryzyko | Wysokie ryzyko |
|---|---|---|---|
| Obwód pasa (mężczyźni) | < 94 cm | 94-102 cm | > 102 cm |
| Obwód pasa (kobiety) | < 80 cm | 80-88 cm | > 88 cm |
| BMI | 18,5-24,9 | 25-29,9 | > 30 |
Tłuszcz trzewny powiązany jest nie tylko z większym ryzykiem wystąpienia cukrzycy. Wiąże się również z zespołem metabolicznym, chorobami układu sercowo-naczyniowego oraz nowotworami.
Przyczyną otyłości brzusznej może być stres i nadmiar wydzielanego kortyzolu. Kolejnym winowajcą jest siedzący tryb życia. Na pierwszy plan wysuwa się jednak niewłaściwa dieta sprzyjająca rozwojowi insulinooporności.
Jest to model odżywiania, w którym dominują węglowodany. Szczególnie niebezpieczne są węglowodany proste i produkty wysoko przetworzone.
Od wielu lat panuje przekonanie, że efektywność odchudzania zależy ściśle od deficytu kalorycznego. Im mniej kalorii przyjmujemy, tym szybciej spalamy tłuszcz. Skoro tak jest, dlaczego tak wiele diet odchudzających kończy się niepowodzeniem?
Teorię o efektywności ograniczania kalorii w celu redukcji masy ciała można obalić na kilka sposobów. Jednym z nich jest oczywista prawda, że kaloria kalorii nierówna.
Oczywiste jest, że kilkaset kalorii dostarczonych z fast foodów nie równa się kaloriom dostarczonym z nieprzetworzonych produktów. A to prowadzi do prostego wniosku – liczy się nie ilość kalorii. Liczy się to, jaki efekt metaboliczny wywołuje posiłek.
I tu na scenę wkraczają węglowodany. Powszechnie uważane za doskonałe źródło energii, stanowią podstawowy składnik tradycyjnej diety. Jednak węglowodany rujnują nasze zdrowie.
Większość ludzi spożywa je w każdym posiłku. A to wyzwala kaskadę niekorzystnych zmian hormonalno-metabolicznych. Ich efektem jest rozwój chorób przewlekłych.
Na nic zda się ograniczenie podaży kalorii, jeśli i tak większość z nich dostarczana będzie z węglowodanów. Wówczas nie należy spodziewać się spadku masy ciała, a wręcz przeciwnie. Jest to konsekwencją następujących procesów:
Zamiast skrupulatnie liczyć kalorie i wierzyć, że deficyt kaloryczny pozwoli pozbyć się otyłości, należałoby skoncentrować się na czymś innym. Kluczowe jest ograniczenie podaży węglowodanów. Wystarczy zastąpić je tłuszczami.
Wielu osobom trudno jest zrozumieć ten swoisty paradoks. W jaki sposób tłuszcze pomagają spalać tłuszcz? Wytłumaczenie jest bardzo proste.
Rezygnując z węglowodanów na rzecz tłuszczów, umożliwiamy utrzymanie prawidłowego poziomu insuliny we krwi. Przekłada się to na pozyskiwanie energii z tłuszczów. Spalane są zarówno tłuszcze dostarczane wraz z dietą, jak i skumulowane w tkance tłuszczowej.
Odchudzanie ułatwia zwłaszcza specjalny typ diety niskowęglowodanowej – zdrowa dieta ketogeniczna.
Insulinowa teoria otyłości rzuciła zupełnie nowe spojrzenie na funkcjonowanie organizmu. Zmieniła również pogląd na zaburzenia mogące skutkować przybieraniem na wadze.
Pożywienie nie służy jedynie dostarczaniu kalorii. Może ono wywoływać rozmaite zmiany biochemiczne. Model żywienia powinien być komponowany tak, aby te zmiany były jak najbardziej korzystne.
W przypadku diety ketogenicznej nie należy obawiać się zwiększenia poziomu glukozy i insuliny we krwi. W ten sposób eliminowane zostaje ryzyko rozwoju insulinooporności. Jest to jedna z głównych przyczyn otyłości czy cukrzycy.
Jednocześnie – dzięki wyeliminowaniu glukozy jako źródła energii – spalany jest tłuszcz. To zapewnia utrzymanie prawidłowej masy ciała.
Syntetyzowane podczas stosowania diety keto ciała ketonowe ograniczają apetyt. To dodatkowo ułatwia odchudzanie. Ciała ketonowe powstają w wątrobie z kwasów tłuszczowych. Proces ten nazywa się ketogenezą.
Gdy organizm nie otrzymuje węglowodanów, zaczyna wykorzystywać tłuszcz jako główne źródło energii. Wtedy właśnie powstają ciała ketonowe. Są to beta-hydroksymaślan, acetooctan i aceton.
Poniższa tabela przedstawia etapy przechodzenia organizmu w stan ketozy.
| Czas od rozpoczęcia diety | Co się dzieje w organizmie | Poziom ketonów |
|---|---|---|
| 0-24 godziny | Wyczerpywanie się zapasów glikogenu w wątrobie i mięśniach | Minimalny |
| 2-3 dni | Rozpoczęcie ketogenezy, spalanie tłuszczu | 0,5-1,5 mmol/L |
| 4-7 dni | Pełna adaptacja metaboliczna, ketoza żywieniowa | 1,5-3,0 mmol/L |
| 2-4 tygodnie | Keto-adaptacja, optymalne spalanie tłuszczu | 1,5-3,0 mmol/L |
Dieta ketogeniczna wyróżnia się potencjałem przeciwzapalnym. Pozwala utrzymać prawidłowy profil lipidowy. Wspomaga odporność organizmu. Doskonale usprawnia funkcjonowanie układu nerwowego.
Korzyści ze stosowania diety ketogenicznej obejmują profilaktykę wielu schorzeń. Do najważniejszych należą choroby serca i układu krążenia. Ponadto schorzenia neurologiczne, takie jak padaczka czy choroba Alzheimera. Dieta ta pomaga również w stanach zapalnych i zaburzeniach metabolicznych.
Badania kliniczne wielokrotnie potwierdziły skuteczność diety ketogenicznej w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości. W badaniu opublikowanym w czasopiśmie Diabetes Therapy wykazano, że 94% pacjentów z cukrzycą zmniejszyło lub całkowicie odstawiło leki po roku stosowania diety ketogenicznej.
Pacjenci stracili średnio 12% masy ciała. Poziom HbA1c, czyli hemoglobiny glikowanej, spadł o 1,0%. To znacząca poprawa kontroli glikemii.
Inne badanie z 2018 roku wykazało, że dieta ketogeniczna poprawia wrażliwość na insulinę o 75%. Znacznie przewyższa to efekty tradycyjnej diety niskotłuszczowej.
Długoterminowe badania potwierdzają bezpieczeństwo diety ketogenicznej. Ważne jest jednak odpowiednie zbilansowanie diety. Należy zadbać o dostateczną podaż elektrolitów, witamin i minerałów.
Osoby z chorobami nerek, wątroby lub trzustki powinny skonsultować dietę z lekarzem. To samo dotyczy kobiet w ciąży i karmiących.
Przeczytaj również: Czy dieta ketogeniczna wspiera zdrowie serca?
Cukrzyca i otyłość to choroby metaboliczne o wspólnym podłożu. Główną przyczyną jest insulinooporność wywołana nadmiernym spożyciem węglowodanów. Szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna, która prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i dysfunkcji metabolicznych.
Tradycyjne podejście oparte na liczeniu kalorii ignoruje kluczowy mechanizm – wpływ różnych makroskładników na wydzielanie insuliny. Kaloria kalorii nierówna, ponieważ węglowodany wywołują zupełnie inne efekty metaboliczne niż tłuszcze czy białka.
Regularne spożywanie węglowodanów prowadzi do stałego podwyższenia poziomu insuliny. Ta z kolei sprzyja gromadzeniu tkanki tłuszczowej i rozwojowi insulinooporności. W konsekwencji powstaje błędne koło – otyłość pogłębia insulinooporność, a insulinooporność nasila otyłość.
Dieta ketogeniczna przerywa ten mechanizm, eliminując węglowodany i zastępując je zdrowymi tłuszczami. Dzięki temu poziom insuliny pozostaje stabilny, a organizm zaczyna spalać tłuszcz jako główne źródło energii. Powstające ciała ketonowe nie tylko dostarczają energii, ale również ograniczają apetyt i mają działanie przeciwzapalne.
Badania kliniczne potwierdzają skuteczność tego podejścia. W jednym z badań 94% pacjentów z cukrzycą zmniejszyło lub całkowicie odstawiło leki. Pacjenci tracili średnio 12% masy ciała, a kontrola glikemii znacząco się poprawiała.
Dodatkowe korzyści obejmują poprawę profilu lipidowego, zmniejszenie stanów zapalnych oraz wsparcie dla układu nerwowego. Dieta ketogeniczna może również chronić przed chorobami serca i schorzeniami neurologicznymi.
Kluczem do sukcesu jest zrozumienie, że odchudzanie to nie kwestia siły woli i restrykcji kalorycznych. To kwestia właściwego wyboru makroskładników i normalizacji procesów hormonalnych. Dieta ketogeniczna oferuje skuteczniejsze i zdrowsze podejście niż tradycyjne liczenie kalorii.
Przeczytaj również: Niedobory pokarmowe u osób z otyłością
Dietetyk ketogeniczny, specjalista ds. żywienia i popularyzator zdrowego stylu życia, znany z podejścia do diety ketogenicznej oraz indywidualnej pracy z pacjentem. Autor kursów online, praktycznych ebooków i licznych artykułów edukacyjnych. Aktywnie dzieli się wiedzą w social mediach, gdzie wspiera swoich odbiorców w osiąganiu zdrowych nawyków. Zobacz ofertę kursów: [Sprawdź kursy Grzegorza »]
