Dieta ketogeniczna to wysokotłuszczowy, niskowęglowodanowy model żywienia z potwierdzonymi właściwościami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi. Stosowana pierwotnie w leczeniu padaczki lekoopornej, obecnie znajduje zastosowanie w terapii migreny, stanów zapalnych i chorób przewlekłych.
Mechanizmy działania obejmują zwiększenie poziomu adenozyny, redukcję reaktywnych form tlenu oraz modulację aktywności kompleksów zapalnych. Badania kliniczne potwierdzają skuteczność w redukcji ataków migrenowych i objawów zapalenia. Chcesz dowiedzieć się więcej? Przeczytaj nasz artykuł.
Z roku na rok poznajemy coraz nowsze właściwości prozdrowotne diety ketogenicznej. Nic dziwnego – dieta ta budzi coraz większe zainteresowanie nie tylko konsumentów, ale także naukowców. Przybywa więc badań klinicznych, które potwierdzają rozmaite korzyści ze stosowania tego modelu żywienia.
Jednym z najbardziej obiecujących zastosowań klinicznych diety ketogenicznej jest terapia epilepsji, zwłaszcza lekoopornej. Okazuje się także, że dieta ketogeniczna może skutecznie wspomagać terapię bólu czy stanów zapalnych. Badania prowadzone przez dr Natalię Drabińską z Instytutu Rozrodu Zwierząt i Badań Żywności PAN w Olsztynie potwierdzają wpływ diety ketogenicznej na metabolizm, stan zapalny oraz stres oksydacyjny.
Ból to jeden z czynników zdrowotnych, który może rzutować na jakość życia chorego. Długotrwały i uciążliwy ból może wykluczać z codziennej aktywności oraz przyczynić się do rozwoju depresji. Skuteczna walka z bólem ma zatem ogromne znaczenie, jednak przewlekłe stosowanie leków przeciwbólowych obciążone jest wystąpieniem licznych efektów ubocznych i może prowadzić do uzależnienia.
Dieta ketogeniczna może okazać się skuteczną metodą niefarmakologicznego leczenia bólu. Działanie łagodzące ból może wynikać z następujących mechanizmów:
W badaniach na zwierzętach wykazano, iż stosowanie diety ketogenicznej przez 2-3 tygodnie przyczynia się do zredukowania odczuć bólowych. Szczury poddawane działaniu bodźców termicznych w teście płyty grzewczej wykazywały znacznie mniejszą wrażliwość na ból.
Z kolei w badaniach klinicznych uzyskano bardzo obiecujące wyniki stosowania diety ketogenicznej u cierpiących na migrenę. W grupie 45 kobiet borykających się z regularnymi atakami migreny zastosowano dietę ketogeniczną, która kontynuowana była przez miesiąc. Następnie przez kolejnych pięć miesięcy stosowano standardową dietę.
Podczas miesiąca stosowania diety ketogenicznej uczestniczki badania zauważyły znaczącą redukcję liczby ataków migrenowych. Powrotowi do tradycyjnego modelu odżywiania towarzyszyło natomiast nasilenie objawów migreny. Te obserwacje potwierdzają potencjał terapeutyczny diety ketogenicznej w walce z przewlekłym bólem.
Wiele rodzajów bólu spowodowanych jest przez przewlekłe zapalenie. Dieta ketogeniczna może zmniejszyć stan zapalny poprzez kilka mechanizmów działania. W porównaniu z metabolizmem glukozy metabolizm ketonów wytwarza mniej reaktywnych form tlenu, o których wiadomo, że przyczyniają się do stanu zapalnego.
U gryzoni diety ketogeniczne zmniejszają ilość reaktywnych form tlenu w mózgu. Dodatkowo redukują centralne stany zapalne oraz reaktywne formy tlenu w modelu stwardnienia rozsianego. Te obserwacje są szczególnie obiecujące dla osób cierpiących na choroby neurodegeneracyjne.
W dwóch badaniach klinicznych stwierdzono natomiast, że dieta ketogeniczna trwająca od 12 tygodni do 6 miesięcy zmniejszyła objawy zapalenia wątroby. Dotyczyło to osób otyłych z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby. Oprócz poprawy różnych innych zmiennych fizjologicznych i biochemicznych zauważono znaczącą redukcję markerów zapalnych.
Oprócz wpływu ketonów i metabolizmu ketonów, wysoka zawartość tłuszczu w dietach ketogenicznych podnosi poziom kwasów tłuszczowych w organizmie. Dotyczy to także długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które wiążą się z receptorami aktywowanymi przez proliferatory peroksysomów.
Po aktywacji te receptory jądrowe wywołują zmiany transkrypcyjne, których konsekwencją jest zwiększony metabolizm lipidów. Syntetyczni agoniści receptora aktywowanego przez proliferator peroksysomu zmniejszają zapalenie wywołane eksperymentalnie. To kolejny mechanizm działania przeciwzapalnego diety ketogenicznej.
Dodatkowym mechanizmem o potencjalnym działaniu przeciwzapalnym jest adenozyna. Jak zauważono powyżej, rośnie liczba dowodów, że metabolizm ketolityczny podnosi poziomy neuromodulatora adenozyny. Związek ten wykazuje wyraźną aktywność przeciwzapalną.
Zatem dieta ketogeniczna może mieć działanie przeciwzapalne poprzez zwiększoną produkcję adenozyny. Jest to jeden z kluczowych mechanizmów wyjaśniających wielokierunkowe działanie diety ketogenicznej na organizm. Adenozyna pełni rolę naturalnego modulatora procesów zapalnych, co czyni dietę keto cennym narzędziem terapeutycznym.
Beta-hydroksymaślan, określany skrótem BHB, to główne ciało ketonowe produkowane podczas ketozy. Badania wykazują, że BHB hamuje aktywność kompleksu NLRP3, który jest odpowiedzialny za inicjowanie stanów zapalnych w organizmie. To niezwykle istotny mechanizm działania przeciwzapalnego.
Kompleks NLRP3 należy do inflamasomów, czyli wielobiałkowych struktur wewnątrzkomórkowych mających zdolność wykrywania infekcji. Blokada jego aktywności przez BHB prowadzi do zmniejszenia produkcji cytokin prozapalnych. Obniża się tym samym ogólny poziom zapalenia w organizmie.
Dodatkowo dieta ketogeniczna prowadzi do zmniejszenia stężenia glukozy we krwi. Wysoki poziom glukozy może prowadzić do produkcji wolnych rodników oraz przyczyniać się do uszkodzenia komórek i tkanek. Kontrola glikemii poprzez dietę keto stanowi zatem dodatkowy mechanizm przeciwzapalny.
Dieta ketogeniczna okazuje się być godnym polecenia modelem żywienia, którym powinny zainteresować się osoby dotknięte przewlekłym stanem zapalnym i chronicznym bólem. Dotyczy to szczególnie cierpiących na migrenę, reumatoidalne zapalenie stawów czy fibromialgię.
Dieta ta doskonale sprawdza się także w przypadku rozmaitych schorzeń neurologicznych i neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona czy epilepsja. Badania potwierdzają neuroprotekcyjne działanie ketonów, które mogą spowalniać progresję tych chorób.
Wiele mówi się o terapeutycznym wymiarze diety ketogenicznej u chorych na insulinooporność i cukrzycę typu 2. Dodatkowo dostrzega się korzyści w chorobach układu sercowo-naczyniowego. Niektóre badania sugerują, że dieta keto może zwiększać poziom dobrego cholesterolu HDL i obniżać stężenie trójglicerydów.
Mimo licznych korzyści dieta ketogeniczna nie jest odpowiednia dla wszystkich. Przed rozpoczęciem diety warto wykonać pakiet badań krwi, rozszerzony o profil lipidowy, enzymy wątrobowe oraz parametry związane ze zdrowiem nerek. W trakcie stosowania diety może dochodzić do czasowego zwiększenia poziomu kwasu moczowego w surowicy.
Przeciwwskazaniem do stosowania diety ketogenicznej są problemy z nerkami i wątrobą. Dodatkowo osoby z chorobami metabolicznymi powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem tej diety. Kluczowym i najtrudniejszym etapem jest okres adaptacji ketogenicznej, czyli pierwsze 4-6 tygodni.
W tym czasie organizm musi nauczyć się wykorzystywać ciała ketonowe zamiast glukozy. Może pojawić się gorsze samopoczucie, zmęczenie, bóle głowy czy objawy przypominające grypę. Stan ten nazywany jest keto grypą. Szczególnie wtedy trzeba pamiętać o piciu dużej ilości wody i pilnowaniu odpowiedniego poziomu elektrolitów.
Stosowanie diety ketogenicznej może zatem stanowić doskonały sposób na profilaktykę licznych chorób przewlekłych i uzupełnienie ich terapii. Wizyta u doświadczonego keto dietetyka, który skomponuje indywidualną dietę keto, jest zatem doskonałą inwestycją w zdrowie, a także nienaganną sylwetkę, gdyż jest to niezwykle skuteczna dieta na redukcję.
Warto pamiętać, że dieta ketogeniczna to nie ociekające tłuszczem mięso. To przede wszystkim zdrowy tłuszcz pochodzący z jajek, awokado, orzechów, oliwy czy wybranych owoców i warzyw. Kluczowe jest zbilansowanie posiłków i dostarczanie odpowiedniej ilości błonnika z warzyw.
Menu należy wprowadzać stopniowo, obserwując reakcje organizmu. Na początek polecana jest suplementacja olejem MCT. To olej zawierający kwasy średniej długości łańcucha, które trafiają bezpośrednio do wątroby i tam są przekształcane w ciała ketonowe. Ułatwia to proces adaptacji i zmniejsza nasilenie nieprzyjemnych objawów.
Przeczytaj również: Przykładowy jadłospis diety keto śródziemnomorskiej na 7 dni
Dieta ketogeniczna to wysokotłuszczowy, niskowęglowodanowy model żywienia wprowadzający organizm w stan ketozy. Pierwotnie opracowana do leczenia padaczki lekoopornej, obecnie znajduje szersze zastosowanie w terapii bólu i stanów zapalnych.
Mechanizmy działania przeciwbólowego obejmują zwiększenie syntezy ATP i poziomu adenozyny – neuromodulatora o działaniu przeciwbólowym, zmniejszenie metabolizmu glikolitycznego oraz wpływ na nadpobudliwość neuronów. Badania kliniczne na grupie 45 kobiet z migrenami wykazały znaczącą redukcję ataków podczas miesiąca stosowania diety keto. Powrót do standardowej diety wiązał się z nasileniem objawów.
Działanie przeciwzapalne opiera się na kilku mechanizmach. Beta-hydroksymaślan hamuje aktywność kompleksu NLRP3 odpowiedzialnego za inicjowanie stanów zapalnych. Metabolizm ketonów wytwarza mniej reaktywnych form tlenu niż metabolizm glukozy. Badania wykazały, że dieta stosowana przez 12 tygodni do 6 miesięcy zmniejsza objawy zapalenia wątroby u osób otyłych oraz redukuje stany zapalne w mózgu.
Dieta jest szczególnie korzystna dla osób z przewlekłymi stanami zapalnymi, chronicznym bólem, migrenami, reumatoidalnym zapaleniem stawów, fibromialgią oraz chorobami neurologicznymi jak Alzheimer, Parkinson czy epilepsja. Korzyści dostrzega się także u chorych na insulinooporność i cukrzycę typu 2.
Przeciwwskazaniem są problemy z nerkami i wątrobą. Przed rozpoczęciem warto wykonać badania krwi, w tym profil lipidowy, enzymy wątrobowe i parametry nerkowe. Okres adaptacji trwa 4-6 tygodni i może wiązać się z keto grypą – zmęczeniem, bólami głowy i gorszym samopoczuciem. Kluczowe jest picie dużej ilości wody i dbanie o elektrolity.
Wizyta u doświadczonego dietetyka, który skomponuje indywidualną dietę ketogeniczną, jest najlepszą inwestycją w zdrowie. Zbilansowane menu dostosowane do indywidualnych potrzeb zapewnia skuteczność i bezpieczeństwo stosowania diety pod odpowiednim nadzorem specjalisty.
Źródła wiedzy:
Dietetyk kliniczny, specjalista ds. żywienia i popularyzator zdrowego stylu życia, znany z podejścia do diety ketogenicznej oraz indywidualnej pracy z pacjentem. Autor kursów online, praktycznych ebooków i licznych artykułów edukacyjnych. Aktywnie dzieli się wiedzą w social mediach, gdzie wspiera swoich odbiorców w osiąganiu zdrowych nawyków. Zobacz ofertę kursów: [Sprawdź kursy Grzegorza »]